Türk İdare Mahkemeleri önünde görülen vatandaşlık davalarında iç hukuk standartlarının uygulanması, yabancı girişimciler tarafından dikkatle takip edilmelidir. Türk vatandaşlığı, nitelikli yabancılara önemli hukuki, ekonomik ve sosyal faydalara erişim imkânı sağlamaktadır. Giderek daha fazla birbirine bağlı hâle gelen dünyada, vatandaşlığa ilişkin uyuşmazlıklar çoğu zaman ulusal sınırların ötesine geçmekte ve karmaşık uluslararası boyutlar içermektedir.
Tüm vatandaşlık seçenekleri için Vatandaşlık Hukuku başlıklı makalelerimizden yararlanabilirsiniz.
Giriş
Birçok yabancı yatırımcı Türkiye’de yatırım yapmaya ve Türk vatandaşlığı elde etmeye ilgi göstermektedir. Ancak yapılan yatırımın yüksek tutarlı olmasına rağmen başvurunun reddedilmesi durumunda, yabancı kişiler ret kararına karşı yargısal denetim talebiyle dava açma imkânına sahip olabilmektedir. İşbu makale, Türk İdare Mahkemeleri önünde görülen vatandaşlık davalarında iç hukuk standartlarının uygulanmasına ışık tutmayı amaçlamaktadır.
İdari davalar hakkında daha fazla bilgi için Administrative Law başlıklı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Türkiye’de İdare Mahkemelerinin temel görevi nedir?
Anayasa’nın 10. maddesi uyarınca, devlet organları ve idari makamlar tüm işlem ve kararlarında kanun önünde eşitlik ilkesine uymakla anayasal olarak yükümlüdür. Öncelikle belirtilmelidir ki, idare mahkemeleri bireyler ile idari makamlar arasındaki uyuşmazlıkları karara bağlamak amacıyla özel olarak kurulmuştur. Bu doğrultuda, idari işlem ve eylemler genel olarak Türkiye’de idari yargı mercileri önünde yargısal denetime tabidir. Bu nedenle, herhangi bir yabancı kişi vatandaşlık başvurusunun İçişleri Bakanlığı tarafından reddedilmesi üzerine İdare Mahkemeleri nezdinde dava dilekçesi sunabilir.
Bir idari dava için geçerli bir dilekçe nasıl sunulur?
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 125. maddesi uyarınca, idarenin her türlü işlem ve eylemine karşı yargı yolu açıktır. Aynı madde kapsamında, idari bir işleme karşı dava açma süresi, söz konusu işlemin yazılı olarak tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bunun yanı sıra, her yabancı kişi ilgili ve yetkili mercilere başvuru hakkına sahiptir. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 74. maddesine göre, karşılıklılık ilkesi gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden vatandaşlar ve yabancılar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne yazılı olarak başvurma hakkına sahiptir.
Vatandaşlık Başvurularının Reddine İlişkin Kararlar Hakkında İdare Mahkemelerinin Güncel Yaklaşımı
Makalenin bu bölümünde, Ankara İdare Mahkemesi’nin 7 Aralık 2025 tarihli ve E. 2025/794, K. 2025/1811 sayılı kararı ışığında, vatandaşlık başvurularının reddine ilişkin davalarda idare mahkemeleri tarafından uygulanan temel ilkeler ve standartlar incelenecektir. Somut olayda, Ürdün vatandaşı bir kişinin evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanma talebi söz konusudur. Başvuru, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından kamu düzeni ve kamu güvenliği gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu kararın ardından başvuru sahibi, Ankara 24. İdare Mahkemesi nezdinde idari itirazda bulunmuştur.
Konu ile ilgili daha önce yazmış olduğumuz Yabancıların Sınırdışı Edilmesi başlıklı makalemizi de inceleyebilirsiniz.
Mahkemenin davanın esası bakımından değerlendirmesi
Mahkeme, öncelikle ilgili mevzuata ilişkin kapsamlı bir analiz yapmıştır. Bu kapsamda, uyuşmazlığı düzenleyen hukuki çerçeve esas olarak 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 10 ve 16. maddeleri ile Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümlerine dayanmaktadır. Kanunun 16. maddesi uyarınca, en az üç yıl süreyle bir Türk vatandaşı ile evli olan ve evliliği devam eden yabancı uyruklu kişi, belirli şartların sağlanması hâlinde Türk vatandaşlığına başvurabilir. Bu şartlar arasında aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliği ile bağdaşmayan faaliyetlerde bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından herhangi bir tehdit oluşturmamak yer almaktadır.
Mahkeme ayrıca, Yönetmelik uyarınca yetkili makamların başvuru sahibinin durumuna ilişkin ayrıntılı bir inceleme yapmakla yükümlü olduğunu vurgulamaktadır. Bu inceleme; güvenlik soruşturmasını, evliliğin gerçek olup olmadığının değerlendirilmesini ve ilgili komisyon tarafından gerçekleştirilen mülakat sürecini kapsamaktadır. Söz konusu prosedürler, evliliğin yalnızca Türk vatandaşlığı elde etmek amacıyla yapılıp yapılmadığının ve başvuru sahibinin kanunda öngörülen şartları sağlayıp sağlamadığının tespit edilmesi amacıyla uygulanmaktadır.
Kuralların Somut Olayda Uygulanması
Somut olayda başvuru sahibi, 29 Ağustos 2020 tarihinde bir Türk vatandaşı ile evlenmiş ve akabinde evlilik yoluyla Türk vatandaşlığına başvurmuştur. İdari süreç sırasında hazırlanan inceleme ve mülakat raporlarında, evlilik birliğinin gerçek olduğu, çiftin aile birliği içerisinde birlikte yaşamaya devam ettiği ve başvuru sahibinin evlilik birliğiyle bağdaşmayan herhangi bir faaliyette bulunmadığı belirtilmiştir. Bu tespitlere rağmen idare, başvuru sahibinin millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından risk oluşturduğu iddiasıyla başvuruyu reddetmiştir.
Mahkemenin Kararı
Ancak yapılan yargısal denetim sonucunda, ne başvuru sahibi ne de eş hakkında UYAP yargı sisteminde kayıtlı devam eden herhangi bir ceza soruşturması veya kovuşturmasının bulunmadığı tespit edilmiş; ayrıca idarenin millî güvenliğe ilişkin iddiasını destekleyen herhangi bir somut delil ortaya koyamadığı anlaşılmıştır. Bu hususlar ışığında mahkeme, vatandaşlık başvurusunun reddine ilişkin idari kararın hukuki dayanaktan yoksun olduğu ve bu nedenle hukuka aykırı bulunduğu sonucuna varmıştır.
Bunun yanı sıra söz konusu sonuç, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi’nin 7 Temmuz 2025 tarihli ve E.2025/8466, K.2025/7275 sayılı kararında ortaya koyduğu içtihat ile de uyumludur. Anılan kararda, vatandaşlık başvurularının reddi hâlinde idari makamların millî güvenlik veya kamu düzenine ilişkin iddialarını somut ve doğrulanabilir delillerle ortaya koymaları gerektiği belirtilmiştir.
Sonuç
Sonuç olarak, Türk İdare Mahkemelerinin yerleşik içtihadına göre, herhangi bir vatandaşlık başvurusunun reddi somut gerekçe ve nedenlere dayanmalıdır. Yukarıda anılan yargı kararları, Türk İdare Mahkemeleri önünde görülen vatandaşlık davalarında iç hukuk standartlarının uygulanmasının anlaşılması ve değerlendirilmesi bakımından önemli bir rol oynayabilir.
